Contos de estrelas e limons

Innovación. Unha palabra, un concepto, unha filosofía baixo a que se agruparon todo tipo de persoas, movementos. Unha verba que en moitos casos se asociou, falazmente, á invención. Falouse e escribiuse moito sobre innovación. Como se pode estimular a innovación? Como se pode fomentar desde a administración pública? E desde a educación? e desde a sociedade? Existe / pode existir algo similar a unha sociedade da innovación? É posible empregar o concepto de innovación social? Cal é o contexto máis adecuado para a innovación? Son moitas as preguntas sobre este concepto que sempre estivo rodeado de certo halo de misterio. Non en balde, aqueles que temos como innovadores son pouco menos que xenios tolos: desde Leonardo como tipo ideal do renacemento aos postmodernos MacGyver ou Doc Brown (inventor na serie Regreso ao futuro). Este concepto vén da man dunha serie de características básicas por todos asumidas: os innovadores son xenios tolos, con ?chispita?, que da nada sacan un todo, cuxas ideas sempre son ben recibidas (por algo son os innovadores)? e un longo etcétera que seguro que entre todos poderiamos converter nunha longa lista.

Scott Berkun é un tipo raro ao que convén ler e convén coñecer. No seu libro de referencia, ata a próxima publicación do seu Making Things Happen, desmonta (deconstruye) un a un os mitos existentes ao redor da innovación, no que é un xerro de auga fría e unha demistificación de algo máis relacionado co traballo e a cultura que coa maxia e a relixión. E é que no fondo, todos os que traballamos en contornas relacionadas de forma directa ou indirecta con innovación (en organizacións, dispositivos, artefactos, comportamentos, metodoloxías, etc) sabemos que non é todo como parece ser. Neste sentido Berkun desmonta algúns dos principais mitos, cunha linguaxe e argumentos tan directos como sinxelos.

É un libro sinxelo, organizado en 10 capítulos breves con imaxes, é dicir, afastado do concepto de libro tostón. Un libro directo que si, anticipo a pregunta de Cesare: debes ler.

A selección persoal, e xa que logo subxectiva, dos principais mitos que deconstruye Berkun son:

A innovación non nace da inspiración. As principais innovacións están rodeadas de traballo, moito traballo e máis traballo. Picasso dicía que esperaba que a inspiración atopáseo traballando. Se analizamos as principais innovacións tecnolóxicas (ou sociais, que non toda innovación é tecnolóxica) atoparémonos cunha longa cadea de coñecementos adquiridos e acumulados que, nun determinado período de tempo, permite unha revolución, como aprendemos de Kuhn.

O mito da epifanía. Asociamos directamente unha mazá cunha teoría da relatividad: un acto creador, unha faísca que dá lugar a unha cosmovisión? e non. Do mesmo xeito que detrás da teoría da relatividad hai décadas e séculos de pensamento científico, e do mesmo xeito que no caso do mito anterior: non se debe considerar a existencia dunha epifanía. Si para vender, si para contalo aos medios e continuar venerando a innovación como unha relixión máis, como un acto tan sacro como pouco previsible.

O mito do método. Cal Feyerabend, Berkun afirma a inexistencia dunha fórmula da innovación: a innovación sucede, ocorre por unha combinación aleatoria de factores máis ou menos similares: traballo, coñecemento, recursos, sorte, azar e traballo (se, outra vez).

O mito do inventor solitario. Unha vez máis: non se pode concibir á innovación como un produto dunha soa persoa. Reducir Microsoft a Bill Gates, ou Linux a Linus Tordvalds é moi conveniente para os medios, para vender, pero é algo que poucas veces responde á realidade. Detrás do éxito destes supostos lobos solitarios están sempre grandes (ou medianos) equipos que levan á cúspide unha idea.

Como estes, hai outros cantos mitos que necesariamente deben ser derrubados. Mitos que moitos temos claros que o son, e ata porqué sono, pero neste caso veñen lexitimados por un innovador, por unha persoa que traballa creatividade, por un gurú das novas organizacións e iso, en segundo que contextos: marca.

É nos? E Galiza? Ficamos coas teses de Himanen e Castells? Segundo estes dous pesquisadores, a innovación ten moito de social e moito de cultural. No noso caso somos traballarodores a reo, e iso non é mito algún: é unha dura realidade. Pola contra somos individualistas ata o extremo: a nosa cultura do “compartir” e do “común” é escasa, por mais que analisemos cómo o tecido social se organizaba para capear catástrofes como a morte dun porco. Beni, un amigo da escola, traballa de autoridade nun concello do interior do país. Segundo él todos os conflictos se circunscriben aos postes / marcos / lindes… igual que na miña aldea, igual que na tua aldea. Trascender o concepto da “miña veiguiña” é posibel? O que non se pode obviar é a necesidade. Que temos exemplos de innovación é certo, que detrás deles hai proxectos con moito traballo, tamén. Pero… Como conseguir trasladar estas pequenas illas de innovación á sociedade sen institucionala? É posibel?

Como “extra”, paga a pena investir unha horiña en mirar esta presentación de Berkun na canle oficial de Google en Youtube.

[Ampliación de la reseña publicada, en castellano, en el OCS]