Contos de estrelas e limons

Buscando un cuestionario sobre a TV e a Rede… atopei este outro nunha das miñas carpetas favoritas do PC. Xa non lembro porqué o escrebín, nin quén escrebeu as preguntas… pero o caso é que aquí van as respostas…

1.- Coa web 2.0, o fenómeno da folksonomía… parece que é a sociedade a que se está apropiando da rede, a diferencia do que ocorría antes do pinchazo da burbulla. Blogs, redes sociais, licenzas Creative Commons… democratizan a creación e difusión de contidos. ¿Cres que os medios tradicionais reaccionan axeitadamente ante este fenómeno?

Si. O certo e que detrás dese concepto tan manido como é a Web 2.0 ao que estamos a asistir é a unha volta da rede ás súas orixes: á xente. E dirás ti… ¿Qué pasou no medio? Pois que as empresas, o “mainstream” apoderouse da rede a finais dos noventa. Seguro que todos lembramos o concepto de “Portal”, que ía ser un lugar onde se podería atopar todo, dende consultar o tempo, mercar un coche ou chatear. Fíxose un forte esforzo dende os medios para camiñar neste sentido.

Agora, o fenómeno da Web 2.0, que xurde da apropiación social da rede, é decir, dos usuarios, inflúe nos medios dixitais. Non tanto nos tradicionais (entendendo como tal aos sornáis ou demáis medios “analóxicos”). Pero agora é extrano o diario dixital que non ten unha serie de blogs, ou unha nube de tags (folksonomía) integrados na súa web. Os medios reaccionan e estamos nun escenario moi activo nas últimas datas, cos rediseños de varios medios nacionais en marcha. É complicado dicer se reaccionan axeitadamente, pero coido que a mentalidade esta a mudar e os medios debátanse da importancia de “estar ao día” na innovación.

2.- As redes sociais medraron á marxe dos medios tradicionais. ¿Poden os medios incorporalas ou establecer con elas algún tipo de simbiose seria? ¿Non suporía a fin do seu carácter alternativo?

As redes sociais son una cousa e os medios son outra e non teñen demasiados puntos comúns. Unha das principais características das redes sociais é a súa espontaneidade. Cando pensamos en comunidades virtuais, estas nacen, medran e desaparecen en función de determinados criterios, moitos deles incontrolabeis. Estou certo que é posible que os medios tradicionais poden aprender moito das redes sociais, de cómo se producen as interaccións, como se xera discurso e argumentos, por non dicer da información xerada nestes contextos. Pero creo que sería moi complicado crear unha rede social real, ou unha comunidade virtual tal como as coñecemos, en torno a un medio tradicional, non tanto porque sexa técnicamente posible, senon porque serían cousas diferentes. As redes sociais institucionalizadas, regladas, pautadas, etc, perden unha parte moi importante da súa esencia: a liberdade, liberdade para redefinir constantemente as reglas do xogo (neste caso da relación), por poñer un exemplo.

Por outra banda, as normas sociais, as regras de interacción, a propia cultura das comunidades virtuais son difícilmente apropiabeis: pódese aprender moito deles, pero é moi complicado reproducir de xeito artificial. Simplemente, son cousas diferentes.

3.- “Xornalismo cidadán” un concepto de moda, pero bastante difuso. ¿Como o definirías? ¿Que contribución fai ao proceso informativo?

Eu non me atrevo a definir o concepto, é un tanto complexo. Prefiro citar a quen sabe bastante máis ca min nestes temas, Juan Varela dí que o xornalismo cidadán, ao que el denomina periodismo 3.0 é a información publicada de xeito directo polos cidadáns coa intención de que chegue a máis cidadáns. É unha definición “de base”, pero a partir de ahí podemos comezar a construír.

No que atinxe ás contribucións: son moitas. Van desde a maior accesibilidade á información, maior rapidez ou maior cantidade de información. Por poñer un exemplo, esta mañá houbo un terremoto en México e eu entereime antes por unha ferramenta como é Twitter que por ningún outro medio: a inmediatez é posíbel grazas a ferramentas socias. Cada vez máis sabemos de xornalistas que empregan a bloggers como fonte de información, comeza a haber fontes en tódolos lugares.

Pero o máis importante é que o cidadán comeza a ser consciente do seu poder, un poder que lle permite amplificar a súa voz, o seu discurso… e en casos como pode ser o abuso da autoridade (nalgunhas manifestacións xa pasou, coma nas manifestacións contra a guerra) pode facer que a súa voz sexa escoitada.

4.- ¿Como definirías o estado de saúde da web participativa en Galicia?
Pois cando menos podemos falar da “web participativa” en Galicia, que non é pouco. Por falar dos blogs, a comunidade galega viu nacer a varias plataformas de blogs (ou CMS). En primeiro lugar, Blogaliza, que ten todo o mérito de ser unha iniciativa que nace da rede, dos propios usuarios, que desenvolven e manteñen esta plataforma de xestión de contido. Posteriormente chegaron empresas como Abertal, cunha plataforma propia (blogoteca) e incluso cunha plataforma que permite a creación de Fotologs, o cal amosa o interese do mercado neste tipo de iniciativas.

Por outro camiño avanzan plataformas como chuza! (a réplica galega ao menéame), unha web que permite que os propios usuarios envíen noticias e decidan por sí mesmos cales son as máis relevantes (que son as publicadas na portada). Chuza! converteuse en moi pouco tempo nunha das páxinas galegas con maior número de visitas, algo que non deixa de amosar o interese que despertan estas ferramentas en Galicia, ao tempo que medios como Vieiros.com ou Codigo Cero integraron ligazóns nas súas novas cara a chuza, de feito que calquera nova pode ser enviada de xeito inmediato a esta plataforma.

Logo, a saude da web participativa en Galicia non é mala, pero ¡¡queda tanto por facer!!

5.- ¿Que predición de futuro farías: cara a onde camiña a participación cidadá dentro da web 2.0?
A nível institucional parece que os medios tradicionais continuarán integrando formatos testados e desenvolvimos por grupos de usuarios un tanto alonxados do “institucional”. De forma moi marcada veremos neste ano como os medios loitan por integrar algunhas das ferramentas da Web 2.0 no seu medio: dende folksonomías, ferramentas de clasificación social (Delicious) ou ate enlaces directos a sitios como Chuza! ou Menéame, algo que sería impensabel fai uns anos.

Coido que isto virá acompañado por unha forte aposta pola TV e pola participación dos usuarios nos medios, dende co envío de información (Fotografias, video, etc) ate nun posterior traballo da información (clasificación, comentario, etc) pero en ningún caso os medios deixarán que sexan os propios usuarios, os propios cidadáns os xornalistas… agas en xornáis específicos que posibelmente vexamos nacer pronto.

Despois de moitas voltas… e logo de demasiado tempo publicamos, con Tiscar Lara, os resultados da III Enquisa de Bloggers. Este foi un estudo precioso, no que eu aprendín moito de metodoloxía e no que puden experimentar pola miña conta.

Grazas a Raul e Netquest, que nos cederon a súa plataforma de enquisas, grazas a Gemma pola sua paciencia, grazas a Tiscar polo esforzo, e quenes compartiron o parto da enquisa… que non foi pouco.

Podes acceder ao texto do artigo no blog de Tiscar ou na revista Diálogos de la comunicación.

Innovación. Unha palabra, un concepto, unha filosofía baixo a que se agruparon todo tipo de persoas, movementos. Unha verba que en moitos casos se asociou, falazmente, á invención. Falouse e escribiuse moito sobre innovación. Como se pode estimular a innovación? Como se pode fomentar desde a administración pública? E desde a educación? e desde a sociedade? Existe / pode existir algo similar a unha sociedade da innovación? É posible empregar o concepto de innovación social? Cal é o contexto máis adecuado para a innovación? Son moitas as preguntas sobre este concepto que sempre estivo rodeado de certo halo de misterio. Non en balde, aqueles que temos como innovadores son pouco menos que xenios tolos: desde Leonardo como tipo ideal do renacemento aos postmodernos MacGyver ou Doc Brown (inventor na serie Regreso ao futuro). Este concepto vén da man dunha serie de características básicas por todos asumidas: os innovadores son xenios tolos, con ?chispita?, que da nada sacan un todo, cuxas ideas sempre son ben recibidas (por algo son os innovadores)? e un longo etcétera que seguro que entre todos poderiamos converter nunha longa lista.

Scott Berkun é un tipo raro ao que convén ler e convén coñecer. No seu libro de referencia, ata a próxima publicación do seu Making Things Happen, desmonta (deconstruye) un a un os mitos existentes ao redor da innovación, no que é un xerro de auga fría e unha demistificación de algo máis relacionado co traballo e a cultura que coa maxia e a relixión. E é que no fondo, todos os que traballamos en contornas relacionadas de forma directa ou indirecta con innovación (en organizacións, dispositivos, artefactos, comportamentos, metodoloxías, etc) sabemos que non é todo como parece ser. Neste sentido Berkun desmonta algúns dos principais mitos, cunha linguaxe e argumentos tan directos como sinxelos.

É un libro sinxelo, organizado en 10 capítulos breves con imaxes, é dicir, afastado do concepto de libro tostón. Un libro directo que si, anticipo a pregunta de Cesare: debes ler.

A selección persoal, e xa que logo subxectiva, dos principais mitos que deconstruye Berkun son:

A innovación non nace da inspiración. As principais innovacións están rodeadas de traballo, moito traballo e máis traballo. Picasso dicía que esperaba que a inspiración atopáseo traballando. Se analizamos as principais innovacións tecnolóxicas (ou sociais, que non toda innovación é tecnolóxica) atoparémonos cunha longa cadea de coñecementos adquiridos e acumulados que, nun determinado período de tempo, permite unha revolución, como aprendemos de Kuhn.

O mito da epifanía. Asociamos directamente unha mazá cunha teoría da relatividad: un acto creador, unha faísca que dá lugar a unha cosmovisión? e non. Do mesmo xeito que detrás da teoría da relatividad hai décadas e séculos de pensamento científico, e do mesmo xeito que no caso do mito anterior: non se debe considerar a existencia dunha epifanía. Si para vender, si para contalo aos medios e continuar venerando a innovación como unha relixión máis, como un acto tan sacro como pouco previsible.

O mito do método. Cal Feyerabend, Berkun afirma a inexistencia dunha fórmula da innovación: a innovación sucede, ocorre por unha combinación aleatoria de factores máis ou menos similares: traballo, coñecemento, recursos, sorte, azar e traballo (se, outra vez).

O mito do inventor solitario. Unha vez máis: non se pode concibir á innovación como un produto dunha soa persoa. Reducir Microsoft a Bill Gates, ou Linux a Linus Tordvalds é moi conveniente para os medios, para vender, pero é algo que poucas veces responde á realidade. Detrás do éxito destes supostos lobos solitarios están sempre grandes (ou medianos) equipos que levan á cúspide unha idea.

Como estes, hai outros cantos mitos que necesariamente deben ser derrubados. Mitos que moitos temos claros que o son, e ata porqué sono, pero neste caso veñen lexitimados por un innovador, por unha persoa que traballa creatividade, por un gurú das novas organizacións e iso, en segundo que contextos: marca.

É nos? E Galiza? Ficamos coas teses de Himanen e Castells? Segundo estes dous pesquisadores, a innovación ten moito de social e moito de cultural. No noso caso somos traballarodores a reo, e iso non é mito algún: é unha dura realidade. Pola contra somos individualistas ata o extremo: a nosa cultura do “compartir” e do “común” é escasa, por mais que analisemos cómo o tecido social se organizaba para capear catástrofes como a morte dun porco. Beni, un amigo da escola, traballa de autoridade nun concello do interior do país. Segundo él todos os conflictos se circunscriben aos postes / marcos / lindes… igual que na miña aldea, igual que na tua aldea. Trascender o concepto da “miña veiguiña” é posibel? O que non se pode obviar é a necesidade. Que temos exemplos de innovación é certo, que detrás deles hai proxectos con moito traballo, tamén. Pero… Como conseguir trasladar estas pequenas illas de innovación á sociedade sen institucionala? É posibel?

Como “extra”, paga a pena investir unha horiña en mirar esta presentación de Berkun na canle oficial de Google en Youtube.

[Ampliación de la reseña publicada, en castellano, en el OCS]

Video similar á reproducción de Vimeo dunha convesación coma nun blog. Vía Ismael El-Qudsi.

Facebook é o hype de comezo de ano. Onte falábamos no Extrarradio (o programa máis molón da RTVG) sobre redes sociais e aplicacións deste tipo… a súa expansión contínua… entre tanto as fermosas polémicas como a de Danah Boyd continúan.

Falábamos con Mónica de móitas cousas… entre elas da utilidade de redes sociais como FB. Fai uns días líamos en Communities Dominate Brands de cómo a combinación redes sociais, xeoposicionamento e telefonía móbil dan lugar a aplicacións moi curiosas e orientadas a fins específicos, como a búsqueda de empregos rápidos. Pero pensade nas aplicacións que isto posibilita para sites e empresas como Match.com ou Meetic: ligoteo “á carta” posíbel! E como estas mil máis. Non en van a Ubicuidade se consolida en Xapón e Corea como algo máis que unha pauta social, tornandose nun eixo estratéxico nas políticas públicas.

Xurdía a inevitábel cuestión da privacidade e as posibilidades que estes entornos supoñen para que dende a Investigación de Mercados (que somos malos malísimos) ou dende outras esferas do poder se incremente o control e o coñecemento do que facemos día a día os cidadáns do máis común. Horas despois de ter esta conversa bato no lector de feeds coa semente de Brandjazz e cun post no se se pregunta polas posibeis aplicacións de FB para a pesquisa de mercado, no que victor “insights” gil resposta. Publicidade, perfiles sofisticados, información “informal”… eu non teño ningún tipo de dúbida sobre FB, sobre o que implicará para a pesquisa, como tampouco teño dúbida ningunha que a privacidade será a gran cuestión deste ano.

Neste caso, ún tan só pode estabelecer un nivel de privacidade, igual que en Twitter: ou sí ou non, ou me mira t’oquisiki ou só os meus contactos. Estou certo que pouco a pouco os níveis de Flickr, que cando menos ten duas ou tres categorías, irán extendéndose a outras esferas. Pouco a pouco noto como vós ides pechando as aplicacións, como aparecen candadiños no Twitter e fotos en amarelo no Flickr… ou como se elaboran estratexias máis rudimentarias (e posibelmente menos seguras) como crear distintos perfís.

Redes sociais, insistimos, o hype de comezo de ano.

[Foto de Km1980 no Flickr]

Non é a primeira vez que nos pasa. Lamentablemente a nosa é unha historia chea de plaxios, de uso indebido de material e contidos xerados, a meirande parte deles, baixo unha licenza de Creative Commos. Fai uns anos, un congreso online fixo unha replica (mal feita, por certo) do noso II Congreso Online sen facer nengún tipo de alusión á nosa licenza CC (by-sa-nc) e pechando o modelo (engadíndolle un copyright a un contido que non tiñan xerado eles). Logo foi o logo e a imaxe gráfica… e dende fai algún tempo estamos mirando como os noso contidos son vampirizados por entidades como Monografías.com ou Wikilearning. No caso da primeira tan só se equivocan nas licenzas ás veces, así como na autoría… pero o trato sempre foi correcto. No caso de Wikilearning as cousas levan saíndose do comprensíbel dende fai tempo. Ao caso de David Maeztu agora temos que engadir o de Ariel… e para comprender o alcance do problema, tan só facer unha busca por “Cibersociedade” pon de manifesto a cantidade de contido que nos vampirizan.

¡¡Que pouco sentidiño!!

Moito sentidiño teñen, novamente, as letras de Mario… pra chorar (neste caso da risa). Eu non só canto na ducha, dende fai moito tempo adquirín a habilidade (? - como para levala a “noche de fiesta”; “Luar” ou ¡¡Que apostamos!!) de interpretar unha canción do repertorio popular (que vai dende sabina a Ataualpa, pasando por Siniestro, Suaves, Sergio Dalma, Laura Pausini… etc) con calquer frase que escoite. Parabems Mario, outro post xenial no medio de “nuves de evaporación” .

Semella que a rede camiña cara o audiovisual… unha obviedade da que lle levo escoitando falar a Manolo e Artur, dous periféricos obsesionados coa integración ou relación entre cultura - rede, dende fai xa demasiado tempo. Artur atopou dende sempre ao audiovisual como o mellor xeito de volcar a cultura na rede e, en parte, ese é o traballo que levan dende I2Cat, co concepto dunha Internet2 (moi anterior ao Web2.0): unha rede da cultura, do povo, da xente, da sociedade.

Os datos comezan a respaldar estas intuicións. O PEW Internet ven de publicar un estudio completiño sobre o Vídeo Online. Unha referencia sobre o contexto dos EEUU, que como sabedes é ben particular, con unha penetración do Cabo que non é comparábel en ningún caso aos demáis paises occidentais e cun puritanismo un tanto peculiar, cuestións estas que debemos ter en conta ao considerar que dos entrevistados:

* 37% Miran novas
* 31% Videos de humor ou coñas
* 22% Musica
* 22% Contidos vencellados coa educación
* 19% Debuxos
* 16%Contidos de tele (peliculas, por exemplo)
* 15% Contidos vencellados coa política
* 14% Deporte
* 13% Anuncios

* 6% contidos para adultos

Non me creo esta última porcentaxe, nin eu nin ninguén, pero coido que máis aló do tipo de contidos consumidos, parte da gracia do estudo está en lexitimar o relativo escepticismo sobre os UGC. Tan só un 8% dos usuarios de internet adultos subiron vídeos á rede (un 15% se nos fixamos só nos máis novos), amosando un 19% dos enquisados unha preferencia polos UGC.

Cultura+Video+Rede = ?

Hoxe, by Tiscar e port666, lembro un dos moitos motivos de refexión que o libro de Sennett deixou na miña conciencia. Sennett analiza o traballo na sociedade postcapitalista, onde o emprego esixe unha adicación pouco menos que escrava. Neste contexto, quenes non temos (excesivos) lazos familiares, quenes non temos responsabilidades ao chegar a casa (máis aló de decir: conxelador, telepizza ou telechino) competimos contra quenes sí as teñen en desigualdade de condicións.

O certo é que eu miroo dende outra perspectiva… considero que son un privilexiado por poder adicame profesionalmente ao que de outro xeito sería unha aficción, e asumo con estoicismo o prezo a pagar. Pero se miro ao meu redor (e non sinalo a ninguén eh!) miro máis proxectos en marcha dos que xamáis poderíamos asumir, miro pilas de libros moito máis longas do que poderíamos ler, e miro unha “calidade de vida” notabelmente diferente da que outros (os mais) entenden.

Acadar o equilibrio e non perdelo é, posibelmente, o exercicio de moda.

Folcsonomías… encántame esta verba e todo o que hai detrás dela, ate o punto de ter escrito nalgunha ocasión sobre este tema. Adiántome a Catuxa esta vez: Vander Val convirte en estática a súa definición e concepción das Folksonomías. Un documento breve, claro e sintético para comprender estes sistemas de clasificación social. Haberao que traducir.

Vía Danah (un dos meus blogs favoritos), chego a unha serie de referencias entorno a determinadas prediccións de cara ao presente ano (encántame esta visión / misión dos futurólogos… mirar se vai chover ou se vai escampar en función de criterios máis bem anecdóticos):

While social networks dominated 2006, we wonder if the amount of time an average user spends online will start to negatively impact on their social lives in 2007 and lead to a downturn. Could social networks prove to be anti-social?

O certo é que estas visións comezan a cansarme xa un pouco. Precisamos asentar o concepto de Ito de “Copresencia”, de imbricación do online e o offline (división que os rapaces, por exemplo, non manexan)… porque só así entenderemos que a vida social é unha, teña a liquidez / calidade (bauman e sennett mediante) que teña, pero non: as redes sociais (virtuais que é como as entenden aquí) para moitos tenden a debilitarse. Mágoa que estas afirmacións contradigan aos datos e pesquisas de xente como Ito, Wellman ou os do Pew. Si o Wei matou (depois de darlle moitos “pases de bola” entre todos e todas) o ciberespazo, non sei porque non o toman en serio.

Agora bem, sí que se pode admitir que nos vindeiros anos as redes sociais mudarán. Tanto Orkut (bluff, salvo en Brasil), tantas redes de directivos (útiles? Cando hai 4 redes estar en todas pode ser un pouco cansino), redes de todo tipo. Agora bem, aqueles que empregan as cousas sen unha finalidade tan marcada como “ter contactos” dubido moito que tornen anti-sociais. Ao fin e cabo, o ser humán é social por ¿natureza? e estes cacharros (vaale, artefactos!) só potencian unha dimensión concreta.